کتاب «حزب دمکرات کردستان ایران»- قسمت چهارم

دیار و نادیار

فصل سیزدهم- پیروزی انقلاب اسلامی
در فردای پیروزی انقلاب، یعنی در ۲۳ بهمن ماه، مریدان یکی از رهبران دراویش قادری سنندج به نام شیخ هادی هاشمی به مردم قروه، که در حمایت از نظام برآمده از انقلاب راه پیمایی می کردند، حمله برده و سیزده نفر را به قتل رساندند .
بیش از یک هفته نپایید که بار دیگر پادگان مهاباد محاصره و در روز ۳۰ بهمن توسط گروه های سیاسی فعال در کردستان از جمله حزب دمکرات تصرف شد.
در سی ام بهمن هیأتی از سوی هیأت دولت روانه مهاباد شد. این هیأت به مناطق مختلف کردستان سفر و با افراد مختلف گفتگو کرد. هیأت در مهاباد با عبدالرحمن قاسملو ، دبیرکل حزب دمکرات کردستان، دیدار و گفتگو کرد. قاسملو در این دیدار بیانیه هشت ماده ای مصوب گردهمایی گروه های سیاسی را به فروهر تحویل داد.
عبدالرحمن قاسملو در هشتم اسفند اعلام کرد حزب دمکرات کردستان پس از ۳۳ سال فعالیت مخفی به زودی فعالیت خود را آغاز خواهد کرد. در این زمان نه تنها پادگان مهاباد بلکه پادگانهای جلدیان، پیرانشهر و پسوه نیز تصرف شده بود.
ملامصطفی بارزانی، که در سال ۵۵ برای معالجه از ایران به آمریکا رفته بود، در یازدهم اسفند سال ۵۷ در آن کشور درگذشت. حزب دمکرات که زمانی وی را پدر معنوی خود می دانست موضوع را به سکوت برگزار کرد.
در حالی که دولت موقت تلاش می کرد مشکلات پیش آمده در کردستان را به نحوی رفع و رجوع کند لحن برخی افراد و گروه ها تندتر می شد.
قاسملو همچنین از دولت خواست که از تجدید سازمان ژاندارمری و شهربانی در منطقه کردستان خودداری کند و وظایف اینها را به اهالی بگذارد.
کومله برای ایجاد جنگ در کردستان لحظه شماری می کرد. سه روز پس از آنکه کومله خواهان مسلح شدن زحمت کشان شد جنگ در سنندج شعله کشید.
… پس از پیروزی انقلاب مفتی زاده که نمی خواست رقیبی مانند صفدری در پیش رو داشته باشد از وی خواست سنندج را ترک کند. مفتی زاده یک روحانی سنندجی بود که مدعی رهبری کردستان بود. صفدری پیش از انقلاب به کردستان تبعید شده بود. او نماینده آیت الله گلپایگانی بود. در بعدازظهر روز بیست و هفتم اعضای کمیته مفتی زاده در غیاب وی مقر کمیته صفدری را که در ستاد لشکر مستقر بود محاصره و اقدام به تیراندازی کردند و در نتیجه آشوب سنندج پیش آمد.
پاسداران کمیته مفتی زاده از دیگر گروه ها کمک طلبیدند. اعضای سازمان کومله و هواداران سازمان چریک های فدایی خلق که مترصد چنین فرصتی بودند به محاصره کنندگان ستاد لشکر پیوستند.
ساعاتی پس از شروع جنگ گروه های مسلح بیدرنگ با اعلام انحلال ستادهای مفتی زاده و علی صفدری «شورای موقت انقلاب» تأسیس کردند. این شورا توسط کومله و چریک های فدایی تشکیل شد.
کمتر از یک روز پس از درگیری بین طرفداران مفتی زاده و صفدری شهر وضعیت جنگی به خود گرفت.
با وخیم شدن اوضاع در سنندج امام خمینی در پیامی با اشاره به اینکه عده ای به ارتش حمله برده و آنها را مورد توهین قرار می دهند تأکید کرد: «مردم کردستان و سایر نقاط باید بدانند که هر گونه حمله به ارتش و ژاندارمری از نظر ما مردود است و ما با برادران اهل سنت خود هیچ اختلافی نداریم.» ایشان همچنین تأکید کرد: «اگر کسی به ارتش حمله کند از مردم مسلمان نیست و از عمال اجانب است.»
جنگ سنندج، که سالها کردستان را درگیر جنگی بی حاصل کرد، علل و اسباب متعددی داشت که بی تردید یکی از علت های اصلی رویاپردازی های کودکان رهبران گروه های مسلح بود. اما گروه های مسلح تلاش کردند علت این جنگ را رقابت و خودکامگی دو مسئول کمیته (صفدری و احمد مفتی زاده) عنوان کنند و حوادث منتهی به جنگ را در چارچوب همین اختلافات و رقابت ها تحلیل کردند. آنان اختلاف و نزاع بین کمیته صفدری و کمیته مفتی زاده، (که می توانست از جانب کومله هدایت شده باشد) را دستاویزی برای حمله به پادگان قرار دادند.
نقطه مشترک مفتی زاده و کومله خارج کردن نیروهای غیربومی از منطقه بود. حزب دمکرات نیز در اطلاعیه ای که به این مناسبت صادر کرد موضع بینابینی اتخاذ کرد. این حزب رویدادهای سنندج را در «نتیجه اقدامات عناصر ضدانقلابی» داخل پادگانها دانست.
عبدالله حسن زاده، که حزب او پادگان مهاباد را تصرف و از سلاح تخلیه کرده بود، تلاش دارد حمله پادگانها و غارت سلاح را موضوع کم اهمیت قلمداد کند.
هم بلوریان و هم حسن زاده می دانند جنگ سنندج، که زمینه ساز جنگ چند ساله کردستان شد، محصول رقابت بین صفدری و مفتی زاده نبود بلکه محصول رقابت کومله با حزب دمکرات بود.
در اول فروردین سال ۵۸ از سوی شورای انقلاب آیت الله سیدمحمود طالقانی، آیت الله سیدمحمد بهشتی، اکبر هاشمی رفسنجانی، احمد صدر حاج سیدجوادی (وزیر کشور) و ابوالحسن بنی صدر برای حل مناقشه به سنندج رفتند. غنی بلوریان (از حزب دمکرات) و صدیق کمانگر (از کومله) با آیت الله طالقانی دیدار کردند. هیأت اعزامی دولت به سنندج در پنجم فروردین و پس از ساعت ها بحث و گفتگو با گروه های سیاسی و رهبران مذهبی و حضور در اجتماعات مردمی به کار خود پایان دارد و پیش از بازگشت به تهران اطلاعیه ای صادر کرد.
هیأت اعزامی دولت که در این مدت دریافته بودند شورای خودخوانده موقت انقلاب، متشکل از دو سازمان کومله و فدایی، نقش تعیین کننده در حوادث سنندج داشته، کمیته پنج نفره موقتی را تا زمان انتخابات برای اداره شهر جایگزین آن کرد.
با این تدابیر پس از چند روز درگیری، آرامش به شهر بازگشت. دولت برای نشان دادن حسن نیت خود در نخستین گام سرلشکر قرنی، رئیس ستاد ارتش را که براساس ادعاهای گروه های سیاسی کردستان شدت عمل به خرج داده بود، از کار برکنار کرد.
در روز نهم فروردین اعضای حزب دمکرات به دیدار امام خمینی در قم رفتند تا درباره مسائل کردستان و حقوق اقلیت های قومی و مذهبی گفتگو کنند. عبدالرحمن قاسملو پس از این دیدار به خبرنگاران گفت: «ما در ملاقات با امام خمینی خواسته های مردم کردستان را به عرض امام رساندیم و نگرانی خودمان را از تحریکات ضدانقلاب در کردستان اظهار کردیم. در مقابل امام به وحدت کلمه تکیه کردند و گفتند باید در زمان انقلاب وحدت کلمه حفظ شود و صرف نظر از مذهب و ملیت، همه باید حقوق مساوی داشته باشند.» اعضای حزب سپس راهی تهران شدند تا با مهندس بازرگان دیدار کنند. این ملاقات، اعضا حزب را به این نتیجه رساند «که بازرگان قابلیت آن را دارد تا با او به توافق» برسند.
اعضای حزب دمکرات، خرسند از دو ملاقات در قم و تهران به کردستان بازگشتند. در مسیر بازگشت، قاسملو به همراهان گفت که حزب در رفراندوم روز دهم فروردین برای تعیین نوع نظام جدید شرکت خواهد کرد. این نظر قاسملو در دفتر سیاسی و کمیته مرکزی حزب نیز به تصویب رسید و قرار شد به مردم اطلاع دهند که به گرمی از رفراندوم استقبال کنند.
عمل شیخ عزالدین، تأثیر بدی بر قاسملو گذاشت و او را صدو هشتاد درجه تغییر داد و در نتیجه قاسملو گفت ما نباید در رفراندوم شرکت کنیم، مشارکت ما در رفراندوم موجب سبک شدن است و مردم اطراف شیخ عزالدین را می گیرند ما نیز دست خالی خواهیم ماند.
اعضای دفتر سیاسی و کمیته مرکزی حزب لاجرم تسلیم نظرات قاسلمو شدند. حزب با انتشار اطلاعیه ای اعلام کرد که در رفراندوم شرکت نخواهد کرد و از مردم نیز می خواهد آن را تحریم کنند.
غنی بلوریان که می دانست حزب بازنده بزرگ خواهد بود خطاب به قاسملو می افزاید: «ما همه در برابر این کار ناپخته مسئول هستیم و تاریخ ما را نخواهد بخشید.» قاسملو نه تنها این امکان را فراهم نساخت که مخالفین نظرش در کمیته مرکزی و دفتر سیاسی حزب در برابر تاریخ پاسخگو کرد بحث و گفتگو کنند، بلکه حزب را به کومله فروخت.
عبدالرحمن قاسملو در مصاحبه ای خواست های حزب را به شرح ذیل اعلام داشت: «۱- درخواست اعلام موافقت با خودمختاری کردستان در چارچوب کشور ایران از طرف شخص امام؛ ۲- خودداری از فرستان ارتش به مناطق کردنشین و جلوگیری از تجدید فعالیت ژاندارمری و شهربانی به شکل سابق؛ ۳- اتخاذ تصمیم برای تشکیل شورای مشترک اهالی ترک و کرد در شهر نقده؛ ۴- تشکیل نیروی انتظامی مرکب از افراد بومی در کردستان؛ ۵- اتخاذ تصمیم نسبت به اجرای برنامه کردی در رادیو و تلویزیون .» وی همچنین کمیته انقلاب شهر ارومیه را مقصر اصلی جنگ نقده دانست.
قاسملو در حالی از دولت درخواست می کرد که از «فرستادن ارتش به مناطق کردنشین» خودداری کند که تجاوزهای عراق به خاک ایران شروع شده بود.

دیار و نادیار
فصل چهاردهم – کردستان در آتش فتنه
کومله خواهان آرامش در منطقه نبود؛ بنابراین دیگر گروهها را به دنبال خود می کشید. در روز بیست و سوم تیرماه هنگامی که ۳۰۰ نفر از افراد مسلح به مقابل محل استقرار پاسداران رسیدند. تیراندازی آغاز شد. گفته می شد که افراد مسلح از پاسداران خواستند تا اسلحه های خود را تحویل دهند. با خودداری آنان درگیری شروع گردید. در این درگیری بیش از ۲۵ نفر کشته شدند. کشته شدن رئوف کهنه پوشی، یکی از اعضای کومله، نشان می دهد که این سازمان در این تظاهرات نقش فعال داشت.
در تاریخ ۲۳ تیرماه ۵۸ صدها نفر از افراد مسلح وابسته به احزاب چپ وارد مریوان شدند و پاسداران را محاصره کردند و نیمی از آنها را کشتند و بقیه را مجروح و یا متواری کردند.
غائله مریوان به سرعت فروکش کرد ولی با فشار کومله و پخش شایعاتی مبنی بر احتمال حمله ارتش به شهر، از غروب بیست و نهم، مردم تدریجاً شهر را ترک کردند.
کومله مدعی شد که توطئه خطرناکی علیه خلق کرد چیده شده است؛ و بنابراین برای خنثی کردن این توطئه ها ستاد طبقه کارگر باید ایجاد شود.
کلیه گروه ها خصوصاً کومله و سازمان چریک های فدایی خلق نمی خواستند فعالیت های عمرانی در کردستان صورت پذیرد تا همواره محرومیت مناطق کردنشین دستاویزی برای تبلیغ ناکارآمدی دولت باشد.
حضور جهاد سازندگی در منطقه به منزله حضور دولت و تثبیت حاکمیت بود و این با برنامه ها و اهداف آتی کومله سازمان چریک های فدایی خلق مغایرت داشت.
با اخلال گری ها و تحریکات و درگیری های گروه های سیاسی چپ اوضاع در کردستان هر روز بغرنج تر می شد.
مناطق کردنشین از شمالی ترین نقطه در استان آذربایجان غربی تا جنوبی ترین نقطه در استان کرمانشاه به خاطر همجواری با دو کشور ترکیه و عراق، به منطقه عملیاتی برای همه جریانات سیاسی اعم از سلطنت طلب و مائوئیست تبدیل شده بود.
کمک های رژیم عراق به گروه های کردی که علیه حکومت می جنگیدند گسترده و همه جانبه بود و شامل کلیه گروه ها می شد.
بالاخره پس از سه روز جنگ بی امان در حالی که به نظر می رسید شهر به زودی به دست مهاجمان خواهد افتاد با پیام امام خمینی اوضاع دگرگون شد. فوری ترین نتیجه جنگ پاوه غیرقانونی اعلام شدن حزب دمکرات بود.
پس از جنگ پاوه و بازپس گیری پادگان مهاباد به وسیله ارتش، حزب دمکرات جنگ را یگانه راه بقاء خود می دانست. این جنگ به سرعت آغاز و به «جنگ سه ماهه» معروف شد.
کومله و چریک های فدایی خلق در این سو و آن سو عملیات نظامی می کردند تا مذاکره با دولت را بی فرجام کنند.
دیار و نادیار
فصل پانزدهم – دوران مذاکره
کومله و چریک های فدایی خلق از مذاکرات یک جانبه حزب دمکرات با «هیأت ویژه» بسیار نگران بودند.
نگرانی عمیق فدایی ها و کومله را از بازگشت آرامش به کردستان نشان می دهد. حزب دمکرات خوب می دانست که کومله و چریک های فدایی خلق خواستار برقراری آتش بس نیستند. حزب بدین دلخوش بود که بتواند در مذاکره با دولت «طرف اصلی به حساب آمده و سخنگوی هیأت مذاکره کننده خلق کرد باشد.» اما کومله و شاخه سنندج سازمان چریک های فدایی خلق سخنگو بودن حزب را بر نمی تابیدند و تعیین سخنگو را به بعد از روشن شدن حداقل خواسته هایشان موکول کردند.
هیأت ویژه حل مسائل کردستان پس از ده روز اقامت در کردستان و سفر به شهرهای مختلف این استان و گفتگو با افراد و گروه های سیاسی در شامگاه روز یک شنبه بیستم آبان به تهران بازگشت تا نتیجه سفر خود را به رهبری انقلاب و شورای انقلاب، که پس از استعفای دولت بازرگان متصدی و متکفل امور کشور بود، تقدیم دارد، با خروج هیأت ویژه از کردستان اعلامیه ای با امضای «هواداران عزالدین حسینی» درباره مذاکرات منتشر شد.
در حالی که به نظر می رسید حزب دمکرات و عزالدین حسینی به موفقیت مذاکرات با هیأت ویژه و بازگشت آرامش به کردستان امید داشتند کومله و چریک های فدایی مانع جدی برای صلح بودند.
هیأت ویژه پس از بازگشت به تهران گزارش سفر خود را «با تمام جزئیات و ملاقات هایی که با رهبران علمی و سیاسی و مذهبی و مردم کردستان» داشت به انضمام پیشنهادهایی برای «رفع ستم ملی، سیاسی و اقتصادی از مردم کردستان» به امام خمینی ارائه کرد.
ایشان با اشاره به جدیت دولت موقت برای سامان بخشیدن به امور و انبوه آشفتگی ها که اصلاح آنها نیازمند زمان کافی است تأکید کرد. در این پیام از هیأت ویژه خواسته شد که با کمال حسن نیت به مذاکرات ادامه دهد تا «آرامش و امن» در منطقه برقرار گردد.
این پیام بازتاب گسترده ای داشت و با استقبال کردها و برخی از رهبران آنان که خواهان صلح و آرامش بوند مواجه گردید و موجی از شادمانی به همراه آورد. در سنندج و مهاباد و دیگر شهرها مراسم جشن برپا بود.
در بعدازظهر روز بیست و نهم اهالی مهاباد در میدان بزرگ شهر گرد آمدند تا به سخنان عبدالرحمن قاسلمو گوش دهند. وی با اشاره به حوادث گذشته گفت: امروز ما اینجا جمع شده ایم تا یک بار دیگر به رهبری انقلاب اسلامی ایران سلام کرده و به ایشان بگوییم که پیام ایشان را شنیده و به آن لبیک گفته ایم و حاضریم تمام امکانات خود را به کار بندیم تا جنگ و برادرکشی در کردستان هر چه زودتر تمام بشود.
«هیأت نمایندگی خلق کرد» در نخستین روز آذرماه با انتشار بیانیه ای موجودیت خود را اعلام کرد. قرار بود در این هیأت حزب دمکرات سخنگو باشد و اظهارات این سخنگو مبتنی بر سیاست ها و مصوبات هیأت نمایندگی خلق کرد باشد ولی از همان آغاز اختلاف نظر به چشم می خورد. در صورتی که امنیت کردستان تأمین شود هیچ نیازی به افراد مسلح نداشته و پیشمرگ های ما نیز در اختیار دولت قرار خواهند گرفت.
هیأت نمایندگی خلق کرد طرح خودمختاری کردستان را در چهارم آذر ماه منتشر کرد و از مردم خواست تا در روز سه شنبه ۶ آذر ساعت دو بعدازظهر با تظاهرات سراسری خود از این طرح پشتیبانی کنند.
قاسملو همچنان در بیان صریح و روشن نظراتش بی جرأت بود. «پشتیبانی اکثریت قریب به اتفاق مردم کردستان» سیاست مورد نظر خود را پیش ببرد ولی چنین نکرد و همواره با تردید و عدم اعتماد به نفس سخن می گفت. کومله و فدایی ها نیز از تزلزل های قاسملو اطلاع داشتند.
منشاء اختلاف حزب دمکرات با کومله و چریک های فدایی به سیاست های عملی آنان محدود نمی شد، بلکه این اختلافات ریشه های نظری و تئوریک داشت. حزب دمکرات طالب خودمختاری معتدل تری بود.
قاسملو مذاکره با حاکمیت را به رسمیت یافتن حزب دمکرات منوط و مشروط نساخت و گفت شاید برای دولت در مرحله کنونی دشوار باشد.
وی حتی در ادامه گفت: من افکار امام را صمیمانه می ستایم. حرکت انقلابی امام در تضعیف و نابودی امپریالیسم آمریکا مورد تأیید کامل ماست و ما در تداوم این مبارزه در پشت سر امام ایستاده ایم تا دست امپریالیسم را از این سرزمین کوتاه کنیم . ما تجزیه طلب نیستیم و از بیگانگان متنفر هستیم. اگر مسائل و مشکلات کردها برطرف شود کردها که یکی از قوی ترین نیروهای نظامی هستند می توانند در خط امام و به فرمان امام پاسدار راستین انقلاب باشند. قاسملو تأکید کرد: «کم لطفی امام برای ما خیلی بهتر از لطف بیگانگان است.» این سخنان نشان دهنده شکافی عمیق بین حزب دمکرات با آن دو سازمان دیگر می باشد.
هیأت ویژه در ۱۹ آذرماه راهی مهاباد شد تا به مذاکرات خود ادامه دهد. مذاکره هیأت ویژه مرکب از داریوش فروهر، عزت الله سحابی، هاشم صباغیان، تیمسار آذری، تیمسار مالک جانشین فرمانده ژاندارمری، تیمسار ساعت ساز جانشین رئیس کل شهربانی کل کشور، و شکیبا، استاندار کردستان، و هیت نمایندگی خلق کرد در روز ۲۰ آذر آغاز شد.
مهلت یک ماهه در نظر گرفته شده تا افراد، احزاب و سازمانها نظر خود درباره طرح را به دبیرخانه هیأت ویژه ارسال کنند تا پس از بررسی و تکمیل طرح برای تصویب به شورای انقلاب تسلیم شود.
در بیانیه ادعا شده بود که این طرح «پیوند امر خودمختاری را با سوابق مبارزاتی خلق کرد که به طور عموم در چارچوب مبارزه ضدامپریالیستی و ضداستبدادی بوده گسسته است.» کومله اکنون دست بالا را داشت و توانسته بود نظرات خود را بر فدایی ها و حزب دمکرات تحمیل کند. هیأت نمایندگی اعلام کرد برای ادامه مذاکرات آمادگی دارد.
به نظر می رسید مذاکرات به بن بست رسیده است. از طرف دیگر زمان آتش بس به پایان رسیده بود. کومله اعلام کرد : «آتش بس یک ماهه ساعت ۱۲ روز چهارم دی ماه پایان می یابد.»این سازمان با بیان اینکه دولت هنوز پاسداران را از کردستان خارج نکرده است هشدار داد هر حادثه ای روی دهد مسئولیت آن به عهده دولت خواهد بود.

نخستین نفری باشید که برای این مطلب نظر ارسال می‌کند.!

نظر خود را ارسال کنید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.